تاسیسات ساختمان چیست؟ سادهترین جواب این است: مجموعه سیستمهایی که آب، برق، گرما، سرما و هوای تازه را به داخل خانه یا هر بنایی میرسانند و بدون آنها، هیچ ساختمانی قابل سکونت نیست. این تأسیسات به دو دسته اصلی مکانیکی و برقی تقسیم میشوند و از لولهکشی آب گرفته تا سیمکشی برق و سیستمهای گرمایشی را در بر میگیرند. در تیم سیوانلند سالهاست با پروژههای ساختمانی مختلف در ارتباطیم و میدانیم که خیلی از مشکلات بعد از تحویل خانه، دقیقاً از همین بخش تأسیسات شروع میشود؛ به همین دلیل در این مقاله قصد داریم نشان دهیم تاسیسات ساختمان چیست و از چه اجزایی تشکیل شده، اجرای آن چطور پیش میرود و هزینهاش به چه عواملی بستگی دارد.
تاسیسات ساختمان چیست؟
اگر بخواهیم دقیقتر از مقدمه توضیح بدهیم، تأسیسات ساختمان به تمام سیستمها و تجهیزاتی گفته میشود که کارکرد و آسایش داخلی یک بنا را تأمین میکنند، در حالی که سازه و معماری، بدنه و ظاهر آن را میسازند. به بیان سادهتر، سازه اسکلت ساختمان است، معماری چیدمان و فضابندی آن، و تأسیسات همان چیزی است که این بدنه را زنده و قابل استفاده میکند.
جالب است بدانید که در پروژههای ساختمانی، طراحی تأسیسات معمولاً همزمان با نقشههای سازه و معماری انجام میشود، نه بعد از آن. دلیلش هم روشن است: مسیر لولهها، محل تابلوهای برق و کانالهای تهویه باید از قبل در دل دیوارها و سقفها پیشبینی شود، وگرنه اجرا با مشکلات جدی روبهرو خواهد شد. طبق مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان، طراحی و اجرای تأسیسات مکانیکی باید طبق ضوابط مشخصی صورت بگیرد که هماهنگی کامل با سایر بخشهای ساختمان را تضمین میکند.
انواع تاسیسات ساختمان
تاسیسات ساختمان در کل به دو دسته اصلی تقسیم میشود: مکانیکی و برقی. هر کدام از این دو، زیرمجموعههای مختلفی دارند که با هم هماهنگ کار میکنند تا ساختمان قابل سکونت شود.
تاسیسات مکانیکی ساختمان چیست و شامل چه مواردی میشود؟
تاسیسات مکانیکی بخش بزرگتر و پرهزینهتر ماجراست. این دسته شامل سیستمهای گرمایشی و سرمایشی مثل پکیج، رادیاتور، کولر آبی و گازی و چیلر میشود که وظیفهشان تنظیم دمای داخل ساختمان است. تاسیسات بهداشتی هم زیرمجموعه همین بخشاند و لولهکشی آب سرد و گرم، فاضلاب و اتصال به سرویسهای بهداشتی را در بر میگیرند.
تهویه مطبوع نیز جزو تاسیسات مکانیکی محسوب میشود و کارش گردش هوا، کنترل رطوبت و خروج بو و آلودگی از فضای داخلی است. در ساختمانهای بزرگتر یا ساختمانهایی که استخر و سونا دارند، تاسیسات گازرسانی و تاسیسات مربوط به استخر هم به این فهرست اضافه میشود.
تاسیسات برقی ساختمان و اجزای آن
تاسیسات برقی هم به همان اندازه اهمیت دارد، هرچند معمولاً کمتر دیده میشود چون بیشتر داخل دیوار و سقف پنهان است. سیم کشی برق ساختمان، تابلوهای توزیع، پریزها و کلیدها، سیستم روشنایی و در ساختمانهای جدیدتر، سیستمهای هوشمند کنترل روشنایی و پرده، همگی زیرمجموعه تاسیسات برقی هستند. اگر میخواهید بدانید مراحل سیمکشی برق ساختمان دقیقاً چطور پیش میرود و چه تفاوتی بین سیمکشی روکار و توکار وجود دارد، در مقالهای جداگانه بهطور کامل به آن پرداختهایم.
تاسیسات ایمنی و آتشنشانی
این بخش را خیلی از افراد فراموش میکنند، در حالی که یکی از حیاتیترین قسمتهای تاسیسات ساختمان است. سیستمهای اعلام حریق، اطفای حریق، آژیرهای هشدار و در ساختمانهای بلندمرتبه، اسپرینکلرها همگی زیر چتر تاسیسات ایمنی قرار میگیرند و طبق مقررات ملی ساختمان، اجرای آنها اجباری است.
نقشه تاسیسات ساختمان چیست و چرا اهمیت دارد؟
نقشه تاسیسات، نمایش دقیق مسیر لولهها، کابلها و کانالهای تهویه در ساختمان است که پیش از شروع اجرا تهیه میشود. این نقشه مشخص میکند لوله آب از کجا رد شود، تابلوی برق کجا نصب شود و کانال کولر از کدام مسیر عبور کند.
اهمیت این نقشه وقتی روشن میشود که به یاد بیاوریم اجرای تاسیسات باید با کار سازه و معماری هماهنگ باشد. بدون نقشه دقیق، احتمال تداخل مسیر لولهکشی با کابلکشی یا برخورد کانال تهویه با تیرهای سازه بسیار بالا میرود؛ مشکلی که تعمیر آن بعد از اتمام ساخت، هزینه و زمان زیادی میگیرد. به همین دلیل، پیمانکاران باتجربه همیشه پیش از هرگونه سیمکشی یا لولهکشی، نقشه تاسیسات را با نقشه سازه و معماری تطبیق میدهند.
مراحل اجرای تاسیسات ساختمان
اجرای تاسیسات ساختمان معمولاً همزمان با اسکلتبندی شروع میشود، نه بعد از آن. در مرحله اول، لولهگذاری و کاندوییتگذاری برق داخل سقف و دیوارها قبل از بتنریزی یا قبل از گچکاری انجام میشود؛ این کار را در اصطلاح کارگاهی پیشکار تاسیسات میگویند.
بعد از آن، نوبت به لولهکشی آب و فاضلاب میرسد که باید قبل از کاشیکاری و کفسازی تمام شده باشد، چون هر تغییری بعد از این مرحله یعنی تخریب. سیمکشی برق هم در همین بازه، همزمان یا کمی بعد از لولهکشی، اجرا میشود.
مرحله بعدی نصب تجهیزات اصلی است؛ پکیج یا موتورخانه، رادیاتورها، کولر و در نهایت نصب پریز برق. این کار معمولاً بعد از نازککاری انجام میشود تا آسیبی به تجهیزات وارد نشود. آخرین مرحله هم تست و راهاندازی است، جایی که فشار آب، اتصالات گاز و مدار برق کنترل میشود تا از عملکرد صحیح همه سیستمها مطمئن شوند.
نکتهای که خیلی از کارفرماها را غافلگیر میکند این است که تغییر دکوراسیون بعد از این مراحل، اغلب یعنی دست بردن در تاسیسات؛ به همین دلیل در پروژههای بازسازی ساختمان، هماهنگی بین دکوراتور و تاسیساتی از ابتدا ضروری است.
هزینه اجرای تاسیسات ساختمان و عوامل موثر بر آن
هزینه تاسیسات معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ درصد از کل هزینه ساخت یک ساختمان را تشکیل میدهد و این رقم بسته به نوع پروژه میتواند بیشتر هم بشود. چند عامل اصلی این هزینه را تعیین میکنند.
اولین و مهمترین عامل، متراژ و تعداد طبقات ساختمان است؛ هرچه فضا بزرگتر باشد، طول لولهکشی و سیمکشی و در نتیجه هزینه مصالح و دستمزد بیشتر میشود. دومین عامل، کیفیت و برند تجهیزات انتخابی است؛ فاصله قیمتی بین یک پکیج معمولی و یک پکیج با راندمان بالا و برند معتبر میتواند چند برابر باشد، همین موضوع درباره کابل برق، شیرآلات و لولهها هم صدق میکند.
نوع کاربری ساختمان هم تاثیر مستقیم دارد؛ ساختمان مسکونی نیاز به تاسیسات سادهتری نسبت به ساختمان تجاری یا اداری دارد که معمولاً سیستمهای تهویه مطبوع پیچیدهتر و ظرفیت برق بالاتری میطلبد. علاوه بر اینها، دستمزد نیروی متخصص در هر منطقه و شهر متفاوت است و در نهایت، سطح پیچیدگی طراحی، مثل استفاده از سیستمهای هوشمند یا گرمایش از کف، هزینه نهایی را بالا میبرد.
نکته مهم این است که کمهزینه کردن در انتخاب تجهیزات تاسیساتی معمولاً در بلندمدت گرانتر تمام میشود، چون تعمیر و تعویض بخشهایی که داخل دیوار یا زیر کف قرار دارند، هزینهای چند برابر نصب اولیه دارد.
نتیجهگیری
تاسیسات ساختمان چیست؟ همانطور که دیدیم، پاسخ این سوال چیزی فراتر از چند لوله و سیم است؛ ترکیبی از تاسیسات مکانیکی و برقی که کیفیت زندگی در هر بنایی را رقم میزنند. انتخاب درست تجهیزات، از پکیج و رادیاتور گرفته تا کابل و شیرآلات، همانقدر که در هزینه نهایی پروژه اثر دارد، در آسایش سالهای آینده ساکنان هم نقش دارد.
اگر برای پروژه ساختمانی یا بازسازی خانهتان به دنبال خرید مصالح و تجهیزات تاسیساتی باکیفیت و با قیمت مناسب هستید، میتوانید سری به فروشگاه سیوان لند بزنید و محصولات مورد نیازتان را همینجا، به صورت آنلاین، تهیه کنید.
تاسیسات ساختمان چیست؟
تأسیسات ساختمان به مجموعه سیستمهایی گفته میشود که آب، برق، گرما، سرما و هوای تازه را در ساختمان تامین میکنند و به دو دسته اصلی مکانیکی و برقی تقسیم میشوند.
تفاوت تاسیسات مکانیکی و برقی چیست؟
تاسیسات مکانیکی شامل گرمایش، سرمایش، تهویه و لولهکشی آب و فاضلاب است، در حالی که تاسیسات برقی سیمکشی، روشنایی و تابلوهای برق را در بر میگیرد.
هزینه تاسیسات چند درصد هزینه کل ساخت است؟
معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ درصد هزینه کل ساخت را تاسیسات مکانیکی و برقی تشکیل میدهد که بسته به متراژ و کیفیت تجهیزات متغیر است.
