راههای زیادی برای مقاومسازی دیوارها در برابر بارهای جانبی وجود دارد، برای مثال میتوان از مهار دیوار با میلگرد، به روش میلگرد بستر یا وال پست استفاده کرد. میلگرد بستر و وال پست هر کدام به روش متفاوتی انجام میشوند، اما در نهایت هدف از هر دو آنها افزایش پایداری و مقاوم سازی دیوارهاست. در این مقاله قصد داریم به معرفی میلگرد بستر و وال پست، روش اجرا و تفاوتهای آنها بپردازیم.
با این که میلگرد بستر و وال پست هر دو باعث استحکام ساختمان میشوند، اما عملکرد آنها با هم مقداری تفاوت دارد. از این رو میتوان در صورت نیاز از این دو روش به عنوان مکمل یکدیگر استفاده کرد. وال پست چارچوبی است که آن را از پروفیل قوطی، ناودانی یا نبشی میسازند. آنها تکیهگاههایی عمودی یا افقی هستند که دیوار را از قاب صفحه جدا و حرکات خارج از صفحه را کنترل میکنند. درنتیجه هنگام وارد شدن بارهایی مثل زلزله، دیوار میتواند بدون وارد کردن ضربه به قاب صفحه، در جای خود بلغزد.
اما میلگرد بستر از دو مفتول موازی تشکیل شده که با مفتولهایی عمود یا زیگزاگ به هم وصل میشوند. میلگردهای بستر با قرار گیری افقی یا عمودی در میان اجزای دیوار، باعث انسجام و افزایش مقاومت آن میشوند. میلگردهای بستر به خاطر سهولت اجرا، استحکام بیشتر و سبککردن سازه و انعطافپذیری بیشتر جای وال پستها را گرفتهاند. امروزه طبق پیوست ششم آییننامه ۲۸۰۰، استفاده از میلگرد بستر در وال پست به عنوان یک راهکار استاندارد شناخته میشود.
اگر شما نیز قصد خرید میلگرد برای پروژههای خود را دارید، سیوان لند به عنوان بزرگترین بازار آنلاین صنعت ساختمان، امکان خرید آنلاین میلگرد به صورت آنلاین از سراسر ایران را برای شما فراهم آورده است. برای استعلام قیمت روز میلگرد و خرید آن، میتوانید با کارشناسان بخش آهنآلات سیوان لند تماس حاصل فرمایید.
نگاهی اجمالی به میلگرد بستر
از آنجا که در مقالهای دیگر به طور مفصل به میلگرد بستر پرداختهایم در اینجا تنها به برخی نکات مهم اشاره میکنیم. میلگرد بستر از یک جفت مفتول طولی موازی با هم تشکیل شدهاست که با مفتولهایی عرضی به شکل زیگزاگی (خرپایی) یا عمودی (نردبانی) به هم متصل شدهاند.
قبل از اجرای دیوار، محل قرارگیری میلگردهای بستر مشخص میشود و سپس در حین ساخت دیوار، این میلگردها بهصورت افقی یا عمودی بین ردیفهای بلوک یا آجر قرار گرفته و با ملات پوشانده میشوند. میلگرد بستر باعث میشود اجزای دیوار با انسجام بیشتری به هم متصل شوند و مقاومت دیوار در برابر نیروهایی مانند زلزله افزایش یابد.
برای جلوگیری از خوردگی و زنگزدگی ناشی از رطوبت ملات، معمولاً از میلگرد بستر با روکش ضدزنگ، مثل میلگردها گالوانیزه، استفاده میشود. هرچند قیمت این نوع میلگرد کمی بالاتر است، اما در بلندمدت از آسیبهای سازهای جلوگیری میکند و از نظر اقتصادی کاملاً مقرونبهصرفه است. با این حال استفاده از میلگردهای بستر در مقایسه با دیگر روشها به نسبت هزینهاش، مقاومت بیشتری ایجاد میکند.
لازم به ذکر است که مفتولهای مورد استفاده در میلگرد بستر باید حداقل قطر ۴ میلیمتر داشته باشند و طبق استانداردها، عرض میلگرد بستر باید ۲ تا ۳ سانتیمتر کمتر از ضخامت دیوار باشد تا کاملاً توسط ملات پوشانده شود.
آشنایی با وال پست
وال پست (واردار؛ نگهدارنده دیوار) چارچوبی است که از پروفیل قوطی، ناودانی یا نبشی یا ساخته میشود. وال پستها دیوار را از صفحه سازه جدا میکنند و باعث میشوند هنگام اعمال بارهای جانبی، دیوار نیروی کمتری به سازه اصلی وارد کند. در واقع وال پست نیروهای تحمیلی به دیوار را بهصورت کنترلشده منتقل و توزیع میکند و از فروریختن ساختمان در هنگام وارد شدن این فشارها جلوگیری میکند.
در روشهای نوین که در سیوان لند نیز بر آن تاکید میشود، استفاده از “ناودانی منقطع” جایگزین وال پستهای سراسری قدیمی شده است که علاوه بر کاهش وزن، عملکرد لرزهای بهتری دارد.
وال پست را میتوان با جوشکاری و یا با استفاده از پیچ و مهره به ستونها و تیرها متصل کرد. البته امروزه اتصال کشویی و تلسکوپی برای ایجاد آزادی حرکت در جهت داخل صفحه دیوار توصیه میشود. استفاده از روش جوشکاری مستقیم ممکن است باعث صلبیت بیش از حد شود که در استانداردهای نوین محدودیتهایی برای آن در نظر گرفته شده است.
کاربرد وال پست چیست؟
از وال پستها برای افزایش مقاومت سازه در برابر زلزله استفاده میشود. بسیاری از سازندگان برای بهینهسازی هزینهها، به دنبال مقایسه میلگرد بستر یا وال پست هستند تا بدانند در کدام بخش از ساختمان از کدامیک استفاده کنند. برخی کاربردهای وال پست عبارتاند از:
- نگهداری دیوارهای غیرسازهای
- تثبیت نمای بیرونی ساختمان
- پشتیبانی از درها و پنجرهها
- تثبیت تاسیسات و عایقها
انواع وال پست کدام است؟
انواع وال پستها را میتوان به سه دستهی زیر تقسیم کرد:
- وال پست افقی: در اجزای عمودی ساختمان جایگذاری میشود، اما خودش به صورت افقی قرار میگیرد. در دیوارهایی که ارتفاع آنها بیش از 3.5 متر است حتما باید از وال پست افقی استفاده شود.
- وال پست عمودی: برای افزایش مقاومت خمشی دیوار و افزایش ضخامت مؤثر آن استفاده میشود. این وال پستها را در داخل میانقابها و از روی طبقهی پایین به زیر تیر طبقهی بالا جوش میدهند.
- وال پست ترکیبی: ترکیبی از وال پست افقی و عمودی برای شرایط خاص سازهای است.
کجا از وال پست استفاده میشود؟
برای افزایش مقاومت سازه در برابر زلزله، از وال پستها در:
- میانقاب،
- تقاطع دیوارها غیرسازهای،
- کنار بازشو؛ و
- در جان پناه استفاده میشود.
فرق وال پست با میلگرد بستر
پیش تر اشاره کردیم که هدف از اجرای میلگرد بستر یا وال پست افزایش استحکام ساختمان در برابر نیروهای خارجی، مانند زلزله، است. اما روش انجام آنها و متریال به کار رفته برای هر کدام متفاوت است. در زیر به برخی از این تفاوتها اشاره خواهیم کرد:
| وال پست | میلگرد بستر | |
| مواد اولیه | پروفیل قوطی، ناودانی یا نبشی | مفتولهایی با قطر 4 میلیمتر |
| نحوه اجرا | جوشکاری یا پیچ و مهره | جایگذاری در میان دیوار و بین ملات |
| مدت زمان نصب | زیاد | کم |
| هزینه | زیاد | کم |
میلگرد بستر در وال پست چیست؟
در سالهای اخیر، مفهوم میلگرد بستر در وال پست بهعنوان روشی نوین برای افزایش عملکرد دیوارهای غیرسازهای مطرح شده است. در این روش، بهجای استفاده از پروفیلهای سنگین، از میلگرد بستر برای ایفای نقش مهارکننده دیوار استفاده میشود. این روش بهویژه در دیوارهای بلوکی و سفالی کاربرد دارد و باعث میشود دیوار بدون افزایش وزن سازه، در برابر نیروهای جانبی مقاوم شود.
نحوه اتصال میلگرد بستر به وال پست چگونه است؟
یکی از چالشهای اجرایی، نحوه اتصال میلگرد بستر به وال پست است. برای این کار معمولاً از “گیره و قلاب” استفاده میشود. گیره به وال پست (ناودانی منقطع یا نبشی) متصل شده و قلابِ میلگرد بستر درون آن قرار میگیرد. این نوع اتصال اجازه میدهد که دیوار در هنگام زلزله اندکی جابجایی داشته باشد و از تخریب ناگهانی جلوگیری شود. در روشهای سنتیتر، ممکن است میلگرد بستر مستقیماً به وال پست جوش داده شود، اما اتصال مفصلی و استفاده از گیره و قلاب استانداردترین روش در اجرای وال پست با میلگرد بستر است.
اجرای وال پست با میلگرد بستر چگونه است؟
مراحل اجرای میلگرد بستر با وال پست به شرح زیر است:
- نصب ناودانیهای منقطع یا نبشیها روی ستون و سقف
- قرار دادن ردیفهای بلوک یا آجر
- قرار دادن میلگرد بستر در فواصل مشخص (معمولاً هر دو رج یا هر ۴۰ سانتیمتر)
- اتصال انتهای میلگرد بستر به وال پست از طریق قلاب
- ریختن ملات و ادامه دیوارچینی.
محاسبه وزن میلگرد بستر در وال پست
راحتترین روش محاسبه وزن میلگرد بستر در وال پست از طریق فرمول زیر است:
وزن واحد طول میلگرد=۱۶۲/(قطر*قطر)
البته این فرمول، فرمولی قدیمی بوده و استاندارد ISO 3132 فرمولی دقیقتر برای این کار ارائه کرده است:
وزن میلگرد=۱۰۰۰/(شعاع*شعاع*۳.۱۴*طول*۷.۸)
میلگرد بستر بهتر است یا وال پست؟
طبق پیوست ششم آئیننامه 2800 طراحی ساختمان، به جای وال پست باید از میلگرد بستر استفاده شود. اما در شرایطی خاص هم باید از جایگزین میلگرد بستر استفاده کرد. در هر صورت دلیل برتری میلگرد بستر بر وال پست را میتوان به صورت بندهای زیر شرح داد:
- طبق بند 10-3-2-2 مبحث دهم، اجرای وال پست در کنار ستون و اتصال آن به تیر فوقانی مانع تغییر شکل تیر در ناحیه مفصل پلاستیک میشود. به همین دلیل هم بند پ 6-1-4-2 پیوست ششم آئیننامه 2800 میگوید که وال پستها تنها در صورت نیاز و به فاصله حداقل یک متر از بر ستون باید اجرا شوند.
- وال پست در برابر نیروهای خارج از صفحه (برشی ناشی از خمش) مقاومتی برای دیوارها ایجاد نمیکنند. در نتیجه براساس بند پ 6-1-4-2 پیوست ششم آئیننامه 2800، دیوارهای بلوکی میبایست با میلگرد بستر مسلح شوند.
- طبق پیوست ششم آئیننامه 2800، برای عملکرد صحیح وال پستها در برابر زلزله، تنها باید از اتصال کشویی و تلسکوپی استفاده کرد. که اگر وال پست به صورت نبشی باشد نمیتوان از این اتصالات استفاده کرد.
- هزینه اجرای وال پست بسیار بیشتر از اجرای میلگرد بستر میباشد.
کلام آخر
میلگرد بستر و وال پست هر دو باعث مقاوم سازی ساختمان در برابر نیروهای واردهی خارجی میشوند. لازم است مهندسان قبل از اقدام به شروع کار تشخیص دهند که از کدام روش برای استحکام ساختمان خود استفاده کنند. تدارک دیدن این تمهیدات از پیش به آنها کمک میکند بتوانند محاسبات را، مثل محاسبه میلگرد فونداسیون ساختمان دو طبقه از قبل به صورت دقیقتری انجام دهند و میزان مصالح مورد نیاز و هزینههای ساخت را پیشبینی کنند.
