بتن، پس از آب پرمصرفترین ماده در جهان است. در نتیجه عدم توجه به کیفیت مواد تشکیل دهنده بتن که آمیختهای از آب، سیمان، سنگدانه و افزودنیهای بتن میباشد، به کیفیت بتن صدمه وارد خواهد آورد. به بهانه فرا رسیدن روز بتن، فرصت را مغتنم شمردیم تا با دکتر هرمز فامیلی، عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران و همچنین بازرس انجمن بتن ایران به گفتگو بنشینیم و نظرات ارزشمند ایشان را منعکس نماییم.
رعایت استاندارد در مواد تشکیل دهنده بتن
در ابتدا دکتر هرمز فامیلی در خصوص اثرات استفاده از مصالح ساختمانی استاندارد و غیراستاندارد به ویژه بتن در صنعت ساختمان توضیحاتی را ارائه و در ادامه بیان کرد: «بتن و انواع سازههای بتنی به صورت گسترده در ساخت ساختمانها و زیرساختهای شهری و صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند. و جهت ساخت و تولید بتن با کیفیت مطلوب در ابتدا بایستی مشخصات مواد تشکیل دهنده بتن، شامل سیمان پرتلند، سنگدانهها، آب و مواد افزودنی، با ویژگیهای استانداردهای مربوطه منطبق باشند.» وی ادامه داد: «خوشبختانه امروزه در تمامی موارد مذکور سازمان ملی استاندارد ایران، استانداردهایی را تدوین نموده که بر طبق آن مهندسین دستگاه نظارت کارگاهی مکلفند از مصرف مواد تشکیل دهنده بتن که فاقد مشخصات فنی استاندارد میباشند دوری نمایند.»
بازرس انجمن بتن ایران در خصوص نقش و اهمیت آزمایشگاههای مصالح ساختمانی و همچنین نظارت بر عملکرد آنها در جهت بهبود کیفیت صنعت ساختمان اظهار داشت: «آزمایشگاههای کنترل کیفیت مصالح ساختمانی به عنوان بازوی اجرائی دستگاه نظارت عمل مینمایند. چنانچه کیفیت کار این آزمایشگاهها مورد تأیید سازمان ملی استاندارد ایران نباشد، نتایج آزمایشهای انجام شده مورد اعتماد نبوده و در نهایت کاهش کیفیت بتن تولیدی را به همراه خواهد داشت. بنابراین لازم است که از خدمات آزمایشگاههایی که ضوابط استاندارد را تأمین نمینمایند، جلوگیری شود.»
لزوم عدم مصرف موادی که فاقد مشخصات فنی استاندارد میباشند
وی افزود: «از آن جایی که بسیاری از تولیدکنندگان مواد تشکیل دهنده بتن، به ویژه سیمان پرتلند و سنگدانهها، با تأسیس آزمایشگاه در محل تولید، کیفیت محصول خود را ارتقاء داده و موفق به اخذ نشان استاندارد شدهاند، بنابراین میبایست از مصالحی که دارای علامت استاندارد میباشند برای ساخت بتن استفاده شود. در بعضی موارد مشاهده میشود که آزمایشگاههای مستقر، کیفیت محصول نهایی آنها را تأیید نمینمایند. بنابراین بایستی اقدامات جدی جهت تضمین کیفیت مواد تشکیلدهنده بتن صورت پذیرد.»
دکتر فامیلی در خصوص استفاده از تکنولوژی و فناوریهای نوین در صنعت ساختمان گفت: «استفاده از تکنولوژی و فناوریهای نوین میتواند در سیستماتیک نمودن کنترل محصول و نظارت و شفافیت بخشیدن به عملیات نظارت کارگاهی کمک شایانی نماید.»
کنترل تولید بتن
تولید بتن میبایست در یک سامانه کنترل تولیدی، که مطابق استانداردهای مشخصشده است، انجام پذیرد. کنترل تولید بتن باید تمام معیارهای لازم برای حفظ ویژگیهای بتن را مطابق با الزامات مشخصشده داشته باشد. که شامل موارد زیر میشود:
- انتخاب مواد
- طرح اختلاط بتن و تعیین نسبت سنگدانهها و دانهبندی مخلوط سنگدانه
- تولید بتن
- بازرسیها و آزمونها
- استفاده از نتیجهی آزمونهای انجامشده بر روی مواد تشکیلدهنده، بتن تازه و بتن سختشده و تجهیزات
- بازرسی از تجهیزات مورد استفاده در حمل بتن تازه در صورت لزوم
سامانه کنترل تولید بتن
مسئولیت، اختیار و رابطهی تمامی کارکنانی که امور موثر بر کیفیت را مدیریت، اجرا و بررسی میکنند باید در یک سامانهی کنترل تولید مدونشده بر طبق این استاندارد مشخص شود. و در صورتی که بتن تولید شده، با بند ۹ یا الزامات مربوط به ریختن و جایدهی بتن تطبیق نداشته باشد، تولیدکننده باید بتن را غیرمنطبق اعلام کند. این انطباق به دو روش است:
انطباق طبق روش الف
طبق بند ۹-۴-۲، سامانه کنترل تولیدی انطباق طبق روش الف باید براساس بند ۹ و الزامات تکمیلی مربوط به بتن در مشخصات پروژه باشد. در روش الف تولید باید براساس کنترل آماری باشد.
انطباق طبق روش ب
طبق بند ۹-۴-۳، در انطباق طبق روش ب برای کنترل تولید بتنهای معمولی و سنگین با ردههای مقاومتی از 8C تا 40C و بتن سبک با ردههای مقاومتی از 8LC تا 5LC، از روش نمونهبرداری و آزمون بر روی مخلوطهای بتنی انجام میشود.
کلام پایانی
از آنجا که بتن جزء اصلی ساختمان است، رعایت استانداردهای موجود برای مواد تشکیل دهنده بتن، از اهمیت بالایی برخوردار است و کیفیت محصول نهایی را تضمین میکند. برای کنترل کیفیت بتن از سامانههای کنترل تولید، که به دوروش الف وب است، استفاده میشود.
