گچ یکی از مصالح ساختمانی است که از آن برای پوشاندن دیوار و سقف و ساخت المانهای دکوراتیو استفاده میشود. گچهای ساختمانی در انواع مختلفی تولید و عرضه میشوند که هر کدام از آنها ویژگیهای مختص خود و کاربرد متفاوتی دارند. شناخت دقیق انواع گچ به شما کمک میکند تا در پروژههای ساختمانی انتخاب بهتری داشته باشید و کیفیت نهایی کار را افزایش دهید. در این مقاله انواع گچ ساختمانی و ویژگیهای آنها را بررسی خواهیم کرد.
انواع گچ
برای تولید انواع گچ ساختمانی، سنگ گچ را از معادن استخراج و پس از حرارت دادن در کوره، آن را خرد میکنند تا پودر گچ به دست بیاید. برای به دست آوردن انواع گچ، پودر آن را الک یا به اصطلاح سرند میکنند. هر چه دفعات الک کردن گچ بیشتر باشد، دانههای آن ریزتر خواهد بود و گچ باکیفیتتری برای پرداخت و ابزارزنی به دست میآید. در واقع یکی از مهمترین معیارهای دستهبندی انواع گچ، میزان نرمی و دانهبندی آن است که مستقیماً بر کیفیت اجرا، زمان گیرش و استحکام نهایی تأثیر میگذارد.
به طور کلی انواع گچ از نظر کاربرد به دو دسته اصلی گچ زیرکار و گچ روکار تقسیم میشوند که هر کدام نقش مهمی در کیفیت نهایی گچکاری دارند. اگر تعداد دفعات الک کردن گچ کم باشد، کلوخههای درشتتری در آن باقی خواهد ماند که از این انواع گچ برای زیر کار استفاده میشود. کلوخههای موجود در گچ که به آنها زبره هم میگویند، اصطکاک بیشتری با بلوکها ایجاد میکنند و بهتر به آنها میچسبند، بنابراین به عنوان گچ زیر کار مورد استفاده قرار میگیرند.
انواع گچ ساختمانی
انواع گچ هایی که در ساختمان سازی مورد استفاده قرار میگیرند را میتوان به صورت زیر دسته بندی کرد:
- گچ سفید
- گچ میکرونیزه
- گچ ساتن
- گچ پاششی
- گچ عاج
- گچ سیوا
- گچ گیپتون
- گچ ژیپس
- گچ پلیمری
- گچ خاک
- گچ مرمر
گچ سفید
این گچ به دلیل دانهبندی بسیار نرم و رنگ کاملاً سفید، گزینهی اصلی برای لایه نهایی یا «پرداخت» است و سطحی صاف و یکدست برای نقاشی یا اجرای کاغذ دیواری فراهم میکند. گچ سفید، ماده اصلی برای ساخت «گچ کشته» است؛ گچی که با ورز دادن زیاد، زمان گیرش آن را به شدت افزایش میدهند تا استادکار فرصت کافی برای ایجاد سطحی کاملاً صاف و آینهای داشته باشد.
گچ میکرونیزه
گچ میکرونیزه یکی از انواع گچ ساختمانی بسیار پرکاربرد و باکیفیت است. دانه بندی گچ میکرونیزه بسیار ریز و در حدود ۱۷۵ میکرون و کمتر است. این درجه از خلوص و نرمی، به دلیل استفاده از آسیابهای پیشرفتهای به نام «سپراتور» به دست میآید. از این گچ میتوان برای سفیدکاری، تولید گچ پلیمری، گچ بری دکوراتیو، قالب گیری و مجسمه سازی استفاده کرد. به دلیل سفیدی و کیفیت بالا، این گچ یکی از بهترین گزینهها برای کارهای هنری و پرداخت نهایی است.
گچ ساتن
گچ ساتن، که به آن گچ پرداخت پلیمری نیز گفته میشود، قابل شستشو است، در برابر خراش و رطوبت مقاومت خوبی دارد و ترک نمیخورد. برای تولید گچ ساتن، گچ میکرونیزه را با پرلیت و افزودنیهایی دیگر مخلوط میکنند. از این گچ به عنوان لایه نهایی بسیار نازک (حدود ۱ تا ۳ میلیمتر) روی سطوحی مانند گچ سیوا یا گچ پاششی استفاده میشود تا سطحی کاملاً صاف، صیقلی و مقاوم در برابر رطوبت ایجاد کند. این گچ برای فضاهای مرطوب مانند آشپزخانه و سرویسهای بهداشتی گزینهی مناسبی است.
گچ پاششی
گچ پاششی یکی از انواع گچ پلیمری میباشد که کار کردن با آن بسیار آسان است. این گچها مخصوص دستگاه گچپاش ساخته میشوند و آن را مستقیم روی دیوار یا سقفی که حتی با گچ زیرسازی نشده اجرا میکنند.
مزیت اصلی گچ پاششی، سرعت اجرای فوقالعاده بالا (تا 5 برابر سریعتر از روش دستی) و کاهش چشمگیر هزینههای نیروی انسانی در پروژههای بزرگ است. گچ پاششی در نهایت سطحی یکدست و مقاوم ایجاد میکند. این گچها با شرایط مختلف آب و هوایی سازگار هستند و آنها را میتوان روی سطوح مختلف اجرا کرد.
گچ عاج
گچ عاج دانهبندی بسیار ریز و نرمی دارد و از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی منحصر به فرد به شمار میرود. این گچ نسبت به گچ معمولی دیرگیرتر است (زمان گیرش اولیه آن حدود ۲۵-۲۰ دقیقه است) و از آن برای مصارفی همچون مجسمهسازی، کشته کشی، تولید قطعات پیش ساختهی گچی و بهعنوان پایه در تولید برخی رنگهای لعابی استفاده میشود. استحکام نهایی گچ عاج پس از خشک شدن، بسیار بالاست.
گچ سیوا
گچ سیوا یکی از انواع گچ است که هم مدل پاششی دارد و هم مدل دستی. این گچ از ترکیب گچ میکرونیزه با پرلیت و افزودنیها تولید میشود و مقاومت بالایی در برابر رطوبت، صوت و حرارت دارد.
گچ سیوا به عنوان یک گچ زیرکار پلیمری شناخته میشود و جایگزین مدرنی برای گچ خاک سنتی است. گچ سیوا را میتوان به عنوان زیرکار روی انواع سطوح اجرا کرد و روی آن را هم میتوان با متریالهای مختلفی مثل رنگ روغنی، رنگ اکریلیکی، گچ پلیمری، گچ ساتن و دیوارپوش PVC پوشاند.
گچ گیپتون
گچ گیپتون یکی از معروفترین انواع گچ برای اجرا روی سطوح صاف و غیرجاذب مانند بتن است. این گچ زمان گیرش و چسبندگی بالایی دارد و میتوان آن را روی انواع سطوحی مثل فوم، بتن، آجر، بلوک بتنی، بتنی متخلخل و سیمانی اجرا کرد.
مهمترین ویژگی گچ گیپتون، چسبندگی فوقالعاده بالای آن است که مشکل جدا شدن گچ از سطوح بتنی را به طور کامل حل میکند. میزان جذب آب آن بیشتر از ۳ درصد است.
گچ ژیپس
ژیپس در واقع نام علمی و معدنی سنگ گچ است که فرمول شیمیایی آن سولفات کلسیم آبدار (CaSO₄·2H₂O) میباشد. در بازار ایران، گاهی به گچهای بسیار سفید و با خلوص بالا، گچ ژیپس گفته میشود.
ژیپس از سولفات کلسیم به دست میآید، رنگ آن سفید است و انواع مختلفی دارد. آن نوعی از ژیپس که در ساخت گچ استفاده میشود به صورت متبلور است. برای این که از کیفیت گچ ژیپس مطمئن شوید، میتوانید به سفیدی و نرمی آن دقت کنید..
گچ پلیمری
گچ پلیمری یا گچ سبک از انواع گچ ساختمانی است که میتوان آن را هم به صورت دستی و هم پاششی استفاده کرد. در این نوع گچ از افزودنیهای پلیمری به همراه مواد دیگری مانند پرلیت و آهک هیدراته استفاده میشود.
زمان گیرش این گچ بالاست، وزن سبکی دارد، عایق خوبی در برابر حرارت و صوت نیز هست و پس از خشک شدن، ترک نمیخورد.
گچ خاک
گچ خاک همان نوع گچی است که زبره دارد و از آن برای زیرکاری استفاده میشود. این گچ معمولاً از ترکیب گچ با درصد مشخصی خاک رس به دست میآید تا هم قیمت تمامشده آن کاهش یابد و هم دیرگیرتر شود و کار کردن با آن برای پوشاندن سطوح بزرگ راحتتر باشد.
گچ خاک کیفیت پایینتری نسبت به گچ سفید دارد و طبیعتا قیمت آن هم پایینتر است. در گچ کاری دیوار ابتدا یک لایه گچ خاک اجرا و سپس روی آن سفید کاری میشود.
گچ مرمر
گچ مرمر فاقد آب مولکولی است و به همین خاطر ابتدا آن را با محلولی مانند زاج مخلوط میکنند و سپس پخته میشود. گچ مرمر مقاومت خوبی در برابر رطوبت دارد، دیرگیر است، سختی بالایی دارد و به دلیل سطح براق و صیقلی که ایجاد میکند، میتوان از آن در پوششهای دکوراتیو داخلی و نمای داخلی ساختمان استفاده کرد. استفاده از گچ مرمر در نمای بیرونی به دلیل حساسیت به یخبندان توصیه نمیشود.
گچ رنگی
خود گچها به طور معمول دارای رنگ سفید، خاکستری یا کرم هستند. گچ رنگی را از ترکیب کردن پودرهای رنگی (پیگمنتها) در مخلوط گچ به دست میآورند. از این گچها میتوان به عنوان گچ پوشش دیوار، گچ تحریر (برای تخته سیاه)، گچ ساخت مجسمه و ساخت دکورهای تزئینی استفاده کرد.
انواع گچ بر اساس کاربری
برای درک بهتر، میتوان انواع گچ را بر اساس کاربردشان دستهبندی کرد:
گچهای زیرکار:
- گچ خاک
- گچ سیوا
- گچ معمولی
گچهای روکار:
- گچ سفید
- گچ میکرونیزه
- گچ ساتن
- گچ پلیمری
گچهای ویژه و دکوراتیو:
- گچ عاج
- گچ مرمر
- گچ رنگی
- گچ تحریر
گچهای صنعتی و سریع:
- گچ پاششی
- گچ گیپتون
جدول مقایسه انواع گچ
برای انتخاب آسانتر، جدول زیر مهمترین ویژگیهای انواع گچ را مقایسه میکند:
| نوع گچ | سرعت گیرش | قیمت | مقاومت رطوبتی | کاربرد اصلی |
| گچ سفید | متوسط | متوسط | متوسط | روکاری و سفیدکاری |
| گچ میکرونیزه | متوسط | بالا | متوسط | کارهای ظریف و دکوراتیو |
| گچ ساتن | متوسط | بالا | عالی | فضاهای مرطوب |
| گچ پاششی | سریع | متوسط | خوب | پروژههای بزرگ |
| گچ پلیمری | کند | بالا | عالی | عایقکاری |
| گچ خاک | سریع | پایین | ضعیف | زیرکاری |
| گچ مرمر | کند | بالا | عالی | نمای خارجی |
چگونه بهترین نوع گچ را برای پروژه خود انتخاب کنیم؟
انتخاب از میان انواع گچ موجود، به نیاز پروژه شما بستگی دارد. برای یک انتخاب هوشمندانه، به این نکات توجه کنید:
- برای زیرکاری و آمادهسازی دیوار (آسترکشی): بهترین گزینه از نظر اقتصادی گچ خاک است. اگر به دنبال عایقبندی بهتر و وزن کمتر هستید، گچ سیوا انتخاب مدرن و بهتری است.
- برای سفیدکاری و لایه نهایی: گچ سفید یا گچ میکرونیزه گزینههای استاندارد هستند.
- برای فضاهای مرطوب و پرتردد: برای لایه نهایی در آشپزخانه، راهرو یا سرویسهای بهداشتی، از گچ ساتن روی لایه زیرکار استفاده کنید.
- برای پروژههای بزرگ با نیاز به سرعت بالا: گچ پاششی بهترین انتخاب برای کاهش زمان و هزینههای اجرایی است.
- برای اجرا روی سطوح بتنی و سیمانی: حتماً از گچ گیپتون برای لایه آستر استفاده کنید تا از جدا شدن گچ در آینده جلوگیری شود.
کلام آخر
انواع گچ مورد استفاده در ساختمان سازی را میتوان به صورت بالا دسته بندی کرد. برای اجرای برخی از این گچها ابتدا باید لایهای از گچ خاک به عنوان زیرکار روی سطح کشید و سپس گچ روکار را اجرا کرد. اما برخی از این گچها را میتوان بدون نیاز به گچ زیرکار، به صورت مستقیم روی انواع سطح اجرا کرد.
سوالات متداول
انواع گچ ساختمانی چه تفاوتی با هم دارند؟
انواع گچ ساختمانی براساس اندازه دانههای آنها و ترکیبات موجود در آنها با یکدیگر تفاوت دارند.
چند نوع گچ ساختمانی داریم؟
تنوع گچهای ساختمانی بسیار زیاد است که در این میان میتوان به گچ سفید، گچ گیپتون، گچ عاج، گچ مرمر، گچ سیوا و گچ پلیمری اشاره کرد.
