حتماً برایتان پیش آمده که شیر آب روشویی یا ظرفشویی را باز میکنید و آب به جای اینکه یکدست پایین بریزد، به اطراف میپاشد و لباستان را خیس میکند. یا برعکس، فشار آب آنقدر کم میشود که برای شستن یک لیوان هم باید چند ثانیه صبر کنید. خیلی از ما در این شرایط اولین کاری که به ذهنمان میرسد، تماس با یک لوله بازکن یا تعویض شیر است. اما معمولاً مشکل از جای دیگری است؛ از یک قطعه کوچک و ساده به نام پرلاتور. اما آیا پرلاتور شیرآلات چیست؟
پرلاتور شاید جزو معدود قطعات لولهکشی ساختمان باشد که هم باعث صرفهجویی در مصرف آب میشود، هم کیفیت خروجی آب را بهتر میکند و هم در بسیاری از موارد، بدون نیاز به ابزار خاص و با کمترین هزینه قابل تعویض یا تعمیر است. با این حال خیلی از مردم یا اصلاً نام آن را نشنیدهاند یا نمیدانند پرلاتور شیرآلات چیست و کجا قرار دارد.
در این مقاله قصد داریم کامل و بینقص به همه چیز درباره پرلاتور بپردازیم. از اینکه پرلاتور چیست و چه اجزایی دارد شروع میکنیم، بعد سراغ انواع مختلف آن میرویم و به شما میگوییم هر کدام برای چه جایی مناسبتر است.
پرلاتور شیرآلات چیست؟
برای پاسخ به سوال پرلاتور شیرآلات چیست، بهتر است از یک تجربه روزمره شروع کنیم. اگر تا به حال نوک یک شیر آب را باز کرده باشید، احتمالاً قطعه کوچک فلزی یا پلاستیکی ریزهکاری را دیدهاید که داخل آن یک توری ظریف قرار دارد. همین قطعه به ظاهر ساده، نقش مهمی در کیفیت آبی که هر روز از شیر میگیرید دارد. اسم این قطعه پرلاتور است.
پرلاتور که گاهی با نامهایی مثل آبفشان، سرشیر یا فشارشکن هم شناخته میشود، در واقع یک اتصال کوچک است که روی خروجی شیر آب پیچ میشود. کلمه پرلاتور از زبان آلمانی آمده و ریشه در واژه “Perle” به معنای مروارید دارد. این اسم گذاری بیدلیل نیست چون وقتی آب از داخل این قطعه عبور میکند، به شکل قطرات ریز و مروارید گونه از شیر خارج میشود.
وظایف پرلاتور شیرآلات چیست؟
حالا که فهمیدید پرلاتور شیرآلات چیست، بهتر است بدانید این قطعه دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟ وظیفه اصلی پرلاتور این است که هوا را با آب مخلوط کند. به همین دلیل در برخی منابع فنی به آن هوادهنده یا ایریتور (Aerator) هم میگویند. وقتی آب با فشار از لولهها به سمت شیر میآید،
اگر بدون هیچ مانعی خارج شود، شدت پاشش آن بالا میرود و آب زیادی هدر میرود. پرلاتور با ایجاد حبابهای ریز هوا درون آب، جریان خروجی را یکنواخت و نرم میکند. نتیجه این کار، آبی است که نه میپاشد، نه صدای زیادی دارد و مهمتر از همه، مصرف آن به طرز قابل توجهی کاهش پیدا میکند. از نظر فنی میتوان گفت که یک پرلاتور سه وظیفه اصلی دارد:
- اول اینکه مصرف آب را تا بین سی تا هفتاد درصد کم میکند. این عدد بسته به نوع پرلاتور و فشار آب ورودی فرق میکند اما در هر حالتی صرفهجویی چشمگیری ایجاد میشود.
- دوم اینکه جریان آب را به صورت یکنواخت و پهن در میآورد. بدون پرلاتور، آب به صورت یک ستون باریک و پرفشار خارج میشود که باعث پاشیدن آب به اطراف و خیس شدن لباس و اطراف شیر میشود.
- سومین وظیفه، عمل کردن به عنوان یک صافی ساده است. توریهای داخل پرلاتور میتوانند ذرات ریز شن، زنگ لوله و رسوبات معلق در آب را بگیرند. به همین دلیل است که گاهی بعد از مدتی، فشار آب شیر کم میشود و با تمیز کردن همین قطعه، مشکل حل میشود.
در بخش بعدی، به این میپردازیم که داخل یک پرلاتور چه قطعاتی وجود دارد و چطور این قطعات کنار هم جریان آب را کنترل میکنند. همچنین انواع مختلف پرلاتور را بر اساس ساختار و کاربردشان بررسی خواهیم کرد.
آشنایی کامل با انواع پرلاتور
حالا که دانستید پرلاتور شیرآلات چیست و چه وظایفی دارد، نوبت به آشنایی با انواع مختلف آن میرسد. پرلاتورها در نگاه اول شاید همه شبیه به هم به نظر برسند، اما وقتی دقیقتر نگاه کنید، تنوع قابل توجهی دارند. این تنوع به خاطر کاربردهای متفاوت است؛ پرلاتوری که برای شیر روشویی یک واحد مسکونی مناسب است با پرلاتوری که در یک بیمارستان بزرگ یا یک هتل لوکس نصب میشود، کاملاً فرق دارد. در این بخش، انواع مهم پرلاتور را با جزئیات کامل معرفی میکنیم تا بتوانید دقیقاً تشخیص دهید کدام نوع برای نیاز شما مناسبتر است.
1. پرلاتور هوادهنده یا استاندارد
این نوع، رایجترین و پرفروشترین پرلاتوری است که در بازار پیدا میکنید. اگر تا حالا پرلاتوری دیده باشید، به احتمال قریب به یقین از همین دسته بوده. وظیفه اصلی پرلاتور هوادهنده این است که آب را با هوا مخلوط کند. نتیجه این کار، جریانی است سفید و حجیم که وقتی دستتان را زیر آن میگیرید، حس نرمی و لطافت خاصی دارد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید این ترکیب آب و هوا نه تنها حس بهتری به پوست شما میدهد، بلکه باعث میشود آب کمتری مصرف شود. همچنین این نوع پرلاتور تقریباً به طور کامل جلوی پاشیدن آب به اطراف را میگیرد.
البته انتخاب پرلاتور مناسب فقط یکی از نکاتی است که برای شیر روشویی باید در نظر بگیرید. اگر هنوز برای خرید شیر روشویی تردید دارید و نمیدانید که شیر روشویی پایه بلند بهتر است یا پایه کوتاه، از مقالات سیوان لند کمک بگیرید. کاربرد اصلی پرلاتورهای هوادهنده در شیرآلات منازل، ادارات و ساختمانهای مسکونی است. چه شیر روشویی باشد، چه شیر ظرفشویی، این نوع انتخاب اول است.
2. پرلاتور لمینار
اگر به یک شیر آب دقت کنید که پرلاتور لمینار دارد، بلافاصله تفاوت را متوجه میشوید. در این نوع، آب بدون اینکه با هوا مخلوط شود، به صورت یک جریان شفاف و کاملاً یکدست از شیر خارج میشود. جنس این جریان شبیه به یک میلگرد شیشهای است که از شیر آویزان شده. چرا کسی باید چنین پرلاتوری بخرد؟ جواب در کاربرد آن نهفته است. در مکانهایی مثل بیمارستانها، درمانگاهها، آزمایشگاهها و سرویسهای بهداشتی عمومی، شفافیت آب اهمیت دارد.
کارکنان بیمارستان باید ببینند آبی که دستشان را با آن میشویند تمیز و زلال است. یا در آزمایشگاهها، تشخیص آلودگی در آب کدر و حبابدار سخت است. به همین دلیل، پرلاتور لمینار برای این فضاها انتخاب میشود. نکته دیگر اینکه جریان آب در این نوع پرلاتورها معمولاً قویتر و پُرحجمتر است چون خبری از هوا نیست که بخشی از حجم را اشغال کند.
3. پرلاتور اسپری کننده
این مدل را بیشتر در سینک ظرفشوییهای صنعتی یا مناطقی که فشار آب پایین است، میبینید. پرلاتور اسپری کننده آب را به صورت پخش شده و دوش مانند خارج میکند؛ یعنی آب روی سطح بیشتری پخش میشود و کار شستشو را سریعتر انجام میدهد. اگر تا حالا سعی کردهاید یک قابلمه بزرگ را زیر شیری با فشار کم آب بکشید، میدانید که چقدر زمان میبرد.
با پرلاتور اسپری کننده، حتی با همان فشار کم، آب روی سطح بیشتری پخش میشود و شستشو راحتتر انجام میگیرد. به همین دلیل در سینک ظرفشوییهای رستورانها و هتلها، استفاده از این نوع خیلی رایج است.
4. پرلاتور اسپری کننده باران
این نوع را میتوان نسخه پیشرفته پرلاتور اسپری کننده دانست. تفاوت اصلی در تعداد سوراخهای خروجی آب است. در پرلاتور باران، این سوراخها خیلی بیشتر هستند و جریان خروجی بسیار وسیع و پهن از شیر خارج میشود. حس استفاده از آن، شبیه به دوش گرفتن است؛ یعنی آب به صورت یکنواخت روی تمام سطح دست شما پخش میشود.
کاربرد اصلی این پرلاتور در حمام و دوشهای دستی است. اگر شیر دوش حمام شما از این نوع پرلاتور استفاده کند، حتی با فشار معمولی آب، حس اسپری گسترده و دلپذیری را تجربه خواهید کرد.
5. پرلاتور میکادو
اینجا پای تازگی و زیبایی به میان میآید. پرلاتور میکادو را شاید بتوان خاصترین نوع در این لیست دانست. جریان آب در این پرلاتورها به صورت چهارخانه و طرح دار از شیر خارج میشود. بله، درست خواندید؛ آب به شکل یک الگوی هندسی و جذاب بیرون میآید که چشم هر بینندهای را میگیرد. طبیعتاً این نوع پرلاتور جایی استفاده میشود که بحث دکوراسیون و زیبایی حرف اول را میزند.
هتلهای لوکس، ساختمانهای مدرن و ویلاهای لاکچری، مشتریان اصلی پرلاتور میکادو هستند. البته یک نکته فنی هم دارد: برای اینکه الگوی چهارخانه به درستی شکل بگیرد، پرلاتور باید روی شیرهایی نصب شود که جریان آب کاملاً مستقیم دارند.
6. پرلاتور ضد رسوب
اگر در منطقهای زندگی میکنید که آب آن سخت است و زود رسوب میبندد، این نوع دقیقاً برای شما ساخته شده. پرلاتورهای معمولی در مواجهه با آب سخت، بعد از چند ماه توریهایشان پر از رسوبات سفید رنگ میشود و عملاً کارایی خود را از دست میدهند. اما پرلاتور ضد رسوب، با دو تغییر اساسی این مشکل را حل کرده است.
اول اینکه به جای توری فلزی ظریف، از مواد نرم و انعطافپذیر مثل سیلیکون استفاده میشود. رسوبات به این جنس نمیچسبند و با یک مالش ساده دست، از روی آن جدا میشوند. دوم اینکه داخل این پرلاتورها یک قطعه پیستون مانند تعبیه شده که با هر بار باز و بسته شدن شیر، تکان میخورد و رسوبات ریز را از توری جدا میکند.
7. پرلاتور سکهای
این نوع از نظر طراحی خارجی کمی متفاوت است. پرلاتور سکهای طوری ساخته شده که برای باز و بسته کردن آن، نیازی به آچار یا هیچ ابزار خاصی ندارید. کافی است یک سکه یا حتی یک کلید بردارید، آن را در شیار مخصوص روی پرلاتور قرار دهید و بچرخانید. به همین راحتی. این ویژگی برای کسانی که دوست دارند خودشان به صورت دوره ای پرلاتور را باز کنند و تمیز نمایند، خیلی کاربردی است.
همچنین در مکانهای عمومی که نگهداری از تجهیزات باید ساده و سریع باشد، استفاده از این نوع هوشمندانه است. به عنوان مثال علت کم شدن فشار آب شیر اهرمی نیز ممکن است به دلیل عدم سرویس دورهای پرلاتور باشد.
8. پرلاتور کاهنده جریان (فلو ردیوسر)
این دسته کمی تخصصیتر است. پرلاتورهای کاهنده جریان، صرف نظر از اینکه با هوا ترکیب میشوند یا نه، وظیفه اصلیشان محدود کردن حداکثر دبی خروجی آب است. به زبان ساده، مهم نیست فشار آب پشت شیر چقدر زیاد باشد، این پرلاتور اجازه نمیدهد بیشتر از یک مقدار مشخص (مثلاً ۱.۸ یا ۲.۲ گالن در دقیقه) آب از شیر خارج شود.
این نوع بیشتر در ساختمانهایی استفاده میشود که بحث صرفهجویی حداکثری در مصرف آب اهمیت دارد. مجتمعهای اداری بزرگ، هتلها و برجهای مسکونی از مشتریان اصلی این پرلاتورها هستند.
جمعبندی سریع انواع پرلاتور
برای اینکه بتوانید راحتتر انتخاب کنید، این جدول خلاصه را ببینید:
| نوع پرلاتور | ویژگی اصلی | کجا استفاده میشود؟ |
| هوادهنده | مخلوط آب و هوا، جریان سفید و نرم | منازل، ادارات، شیر روشویی و ظرفشویی |
| لمینار | جریان شفاف و بدون حباب | بیمارستان، آزمایشگاه، مکانهای بهداشتی |
| اسپری کننده | جریان پخش شده و دوش مانند | سینک ظرفشویی، رستوران، مناطق با فشار آب پایین |
| اسپری باران | جریان بسیار وسیع و پهن | حمام، دوش دستی |
| میکادو | جریان چهارخانه و تزئینی | هتلهای لوکس، ساختمانهای مدرن |
| ضد رسوب | مقاوم در برابر رسوبات آب سخت | مناطق با آب سخت (اکثر شهرهای ایران) |
| سکهای | باز و بسته شدن با سکه | مکانهای عمومی، کاربری آسان |
| کاهنده جریان | محدود کردن حداکثر دبی | مجتمعهای اداری، هتلها، برجها |
جدول سایزها و استانداردهای پرلاتور
یکی از رایجترین مشکلاتی که مردم موقع خرید پرلاتور جدید با آن مواجه میشوند، جور در نیامدن سایز است. میروند یک پرلاتور خوب میخرند، اما وقتی میخواهند آن را روی شیر پیچ کنند، یا خیلی شل است و میافتد یا خیلی سفت است و نمیرود. علت این است که پرلاتورها استانداردهای متفاوتی دارند و هر شیری با هر پرلاتوری جور نمیشود. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که هنگام آموزش نصب و تعمیر شیر روشویی یا شیرهای دیگر نیاز به تشخیص سایز پرلاتور داشته باشید. پس از اینکه فهمیدید پرلاتور شیرآلات چیست و با انواع آن آشنا شدید، حالا نوبت به سایزهای آن میرسد.
استانداردهای متریک (اروپایی و ایرانی)
اکثر شیرآلاتی که در ایران استفاده میشوند، چه تولید داخل باشند و چه وارداتی از اروپا، از استاندارد متریک پیروی میکنند. در این استاندارد، اندازه پرلاتور بر اساس قطر رزوه بر حسب میلیمتر مشخص میشود. دو سایز متریک رایج داریم:
- سایز M22 به این معناست که قطر رزوه پرلاتور ۲۲ میلیمتر است. این سایز بیشتر در شیرآلات قدیمیتر، شیرهای روشویی معمولی و برخی از شیرهای اروپایی دهه هشتاد و نود دیده میشود.
- سایز M24 یعنی قطر رزوه ۲۴ میلیمتر. این سایز در شیرآلات جدیدتر، مخصوصاً شیرهای سینک ظرفشویی و بسیاری از شیرهای روشویی مدرن استفاده میشود. به مرور زمان، M24 دارد جایگزین M22 میشود.
استانداردهای اینچی (آمریکایی و چینی)
برخی از شیرآلات وارداتی، مخصوصاً آنهایی که از چین یا آمریکا میآیند، از استاندارد اینچی استفاده میکنند. در این استاندارد، اندازه بر حسب اینچ و تعداد رزوه در هر اینچ مشخص میشود.
- سایز ۱۵/۱۶ اینچ با ۲۷ رزوه در هر اینچ که به صورت 15/16″ – 27UN نوشته میشود. این سایز تقریباً برابر با ۲۴ میلیمتر است و از نظر ابعاد به M24 شبیه است اما رزوههای آن کمی متفاوت است.
- سایز ۵۵/۶۴ اینچ با ۲۷ رزوه در هر اینچ که به صورت 55/64″ – 27UN نوشته میشود. این سایز تقریباً برابر با ۲۲ میلیمتر است و معادل اینچی M22 محسوب میشود.
جدول کامل استانداردها
برای اینکه راحتتر بتوانید تشخیص دهید، این جدول را ببینید:
| قطر تقریبی | نوع رزوه | معمولاً در چه شیرهایی است؟ | |
| M22 | ۲۲ میلیمتر | متریک (نخ ریز) | شیرآلات ایرانی قدیم، شیرهای روشویی معمولی، برندهای اروپایی قدیمی |
| M24 | ۲۴ میلیمتر | متریک (نخ ریز) | شیرآلات جدید ایرانی، شیرهای سینک ظرفشویی، برندهای اروپایی جدید |
| 15/16″ – 27UN | حدود ۲۴ میلیمتر | اینچی (UN) | شیرآلات آمریکایی، بیشتر برندهای چینی، شیرهای وارداتی از آمریکا |
| 55/64″ – 27UN | حدود ۲۲ میلیمتر | اینچی (UN) | شیرآلات خاص وارداتی، برخی برندهای قدیمی آمریکایی |
چگونه سایز پرلاتور شیر خود را تشخیص دهیم؟
شاید پس از آگاهی از اینکه پرلاتور شیرآلات چیست بخواهید به سایز آن نیز پی ببرید. تشخیص سایز پرلاتور کار سختی نیست و با چند روش ساده انجام میشود.
روش اول: استفاده از خطکش
قدیمیترین و مطمئنترین روش، اندازه گرفتن با خطکش است. پرلاتور را از روی شیر باز کنید. قطر داخلی یا خارجی آن را با یک خطکش میلیمتری اندازه بگیرید. اگر عدد به دست آمده حدود ۲۲ میلیمتر بود، سایز شما M22 یا 55/64 اینچ است. اگر حدود ۲۴ میلیمتر بود، سایز شما M24 یا 15/16 اینچ است.
روش دوم: استفاده از سکه (برای مواقعی که پرلاتور در دسترس نیست)
شاید پرلاتور قدیمی را گم کردهاید یا اصلاً نمیتوانید آن را باز کنید. در این شرایط، میتوانید از روی خود شیر سایز را تشخیص دهید. سکههای رایج ایرانی را بردارید و روی خروجی شیر (جایی که پرلاتور باید پیچ بخورد) بگذارید.
- سکه ۱۰۰۰ تومانی قدیم (که هنوز هم در جیب بسیاری از مردم هست) قطری حدود ۲۲ میلیمتر دارد. اگر این سکه دقیقاً روی دهانه شیر قرار میگیرد و لبه آن با لبه خروجی شیر هماهنگ است، سایز شیر شما M22 است.
- سکه ۵۰۰ تومانی فعلی قطری حدود ۲۴ میلیمتر دارد. اگر این سکه روی دهانه شیر جا میشود و فاصله زیادی با لبه شیر ندارد، سایز شما M24 است.
روش سوم: مقایسه با پرلاتورهای دیگر
اگر یک پرلاتور سالم و هماهنگ با شیر خود دارید، میتوانید آن را با پرلاتورهای فروشگاه مقایسه کنید. اما این روش فقط موقع خرید حضوری کاربرد دارد.
نکته مهم درباره رزوهها
فقط قطر کافی نیست. حتی اگر قطر پرلاتور جدید با قطر شیر شما یکی باشد، ممکن است رزوهها جور در نیایند. رزوههای متریک (M22 و M24) ظریفتر و با گام نزدیکتر هستند. رزوههای اینچی درشتترند. به همین دلیل است که گاهی یک پرلاتور M24 روی شیری با استاندارد 15/16 اینچ پیچ میخورد اما شل است یا بعد از چند دور قفل میکند. بهترین کار این است که اگر شیر شما خارجی است، حتماً پرلاتوری بخرید که دقیقاً همان استاندارد را داشته باشد. برای شیرهای ایرانی، M22 و M24 امنترین انتخابها هستند.
سخن پایانی
پس از بررسی اینکه پرلاتور شیرآلات چیست، باید بگوییم این قطعه کوچک و کماهمیت در نگاه اول، نقش بسیار مهمی در کیفیت آب خروجی شیر، میزان مصرف آب و حتی سلامت خود شیر دارد. نکته کلیدی که باید همیشه به خاطر بسپارید این است که بیشتر مشکلات به ظاهر پیچیده شیر آب، مثل پاشش، فشار کم یا صدای غیرعادی، ریشهای ساده و قابل حل با بررسی و تمیز کردن همین قطعه کوچک دارد. با کمی دقت در انتخاب سایز مناسب و رعایت اصول اولیه نصب، میتوانید سالها بدون مشکل از شیر آب خود استفاده کنید و همزمان در مصرف آب هم صرفهجویی قابل توجهی داشته باشید.
آیا همه شیرآلات پرلاتور دارند؟
خیر. شیرهای بسیار قدیمی و برخی شیرهای توالت پرلاتور ندارند.
آیا پرلاتور فشار آب را کم میکند؟
حس کم شدن فشار نمیدهد چون هوا جای آب را پر میکند. اگر حس کردید کم شده، پرلاتور گرفته است.
بهترین پرلاتور برای منزل کدام است؟
نوع هوادهنده معمولی برای اکثر منازل کافی است. اگر آب منطقه سخت است، نوع ضد رسوب بخرید.
